Yaz Sonrası Dönem Yeni Alışkanlıklar İçin Neden Uygun?

Yaz sonrası dönem, uzun süredir “başlasam iyi olur” dediğimiz alışkanlıkların yeniden akla geldiği zamanlardan biri olabilir. Tatil temposunun geride kalması, iş ve okul saatlerinin belirginleşmesi, haftalık planların yeniden kurulması günün akışına daha net sınırlar çizer. İşte bu yeni düzen; yürüyüşten öğün planlamaya, evde yemek hazırlamaktan ekran süresine kadar küçük hedeflere günlük programda gerçek bir yer açmak için kullanılabilir. Üstelik mesele bir sabah bambaşka biri olarak uyanmak değil, zaten yeniden şekillenen hayatın içine uygulanabilir birkaç davranış yerleştirmektir. Çünkü yeni alışkanlıkların başlangıç çizgisinde büyük kararlar kadar, “Bunu günün neresine koyacağım?” sorusunun cevabı da önemlidir.

Yaz Sonrası Yeni Başlangıç

Yeni başlangıç denildiğinde akla genellikle 1 Ocak gelir. Oysa insanların yaşamındaki başlangıç noktaları yalnızca yılbaşıyla sınırlı değildir. Tatil dönüşü, yeni eğitim yılı veya iş programının yeniden yoğunlaşması da eski dönem ile yeni dönem arasında zihinsel bir sınır oluşturabilir. Davranış araştırmalarında belirli zaman noktalarının insanlara geçmişteki davranışlarıyla yeni hedefleri arasında ayrım kurma fırsatı verebildiği tartışılır. Ancak bu, eylül ayında başlatılan her alışkanlığın otomatik olarak kalıcı olacağı anlamına gelmez. Bu geçiş döneminde günlük sorumlulukların yeniden belirginleşmesi, ertelenen hedefleri tekrar gündeme getirmek için de bir hatırlatıcı olabilir. Dolayısıyla başlangıç hissini yaratan şey takvimdeki mevsim adı değil, eski rutinden daha düzenli bir programa geçildiğinin fark edilmesidir.

Takvimde Yeni Sayfa Hissi

“Pazartesi başlarım” cümlesinin bu kadar tanıdık olması tesadüf değildir. İnsanlar yeni hafta, yeni ay veya yeni dönem gibi zaman işaretlerini başlangıç noktası olarak kullanabilir. Yaz sonrası dönemde de:

• Tatil programı sona erebilir,
• İş saatleri daha düzenli hâle gelebilir,
• Okullar açılabilir,
• Öğün saatleri yeniden belirlenebilir,
• Haftalık plan daha öngörülebilir olabilir.

Böylece yeni alışkanlığı tamamen boş bir takvime değil, yeniden kurulmakta olan bir günlük düzene ekleme fırsatı ortaya çıkar.

Yeni Alışkanlık Rutine Nasıl Yerleştirilir?

Bir davranışı yalnızca “bundan sonra yapacağım” diye düşünmek ile onu günün belirli bir noktasına yerleştirmek aynı şey değildir. Yeni alışkanlığın ne zaman ve nerede yapılacağı belirsiz kaldığında günlük koşuşturmanın arasında kolayca kaybolabilir. Örneğin “Daha fazla yürüyeceğim” oldukça geniş bir hedeftir. “Öğle yemeğinden sonra 15 dakika yürüyeceğim” ifadesi ise davranışa belirli bir zaman noktası kazandırır. Yeni alışkanlık için bütün günü baştan tasarlamak gerekmez. Var olan bir davranışın yanına küçük bir yenisini eklemek daha uygulanabilir olabilir. Örneğin:

1. Sabah kahvesinden sonra günlük planı kontrol etmek,
2. Öğle yemeğinin ardından kısa yürüyüş yapmak,
3. İşten gelince ertesi günün ara öğününü hazırlamak,
4. Akşam yemeğinden sonra mutfağı toparlamak,
5. Yatmadan önce ertesi gün kullanılacak eşyaları hazırlamak.

Buradaki fikir hayatı askeri programa çevirmek değil; yeni davranışın gün içinde kendine ait bir adresinin olmasıdır.

Küçük Hedeflerle Yeni Bir Başlangıç

Yeni dönem motivasyonu bazen listenin gereğinden fazla büyümesine neden olabilir. “Her gün spor, kusursuz beslenme, erken uyku, bol kitap ve sıfır erteleme” listesi ilk bakışta etkileyici görünür. Uygulama kısmında ise salı akşamı itibarıyla listenin kendisi yorulabilir. Bir alışkanlığın sürdürülebilir olması için başlangıç hedefinin günlük hayatta uygulanabilir olması önemlidir. “Her gün bir saat yürüyeceğim” yerine başlangıçta daha ulaşılabilir bir süre belirlemek, davranışa yer açmayı kolaylaştırabilir. Aynı yaklaşım farklı hedeflerde de kullanılabilir:

1. “Her gün evde yemek yapacağım” yerine haftada birkaç akşam belirlemek,
2. “Hiç tatlı yemeyeceğim” yerine tüketim sıklığını fark etmek,
3. “Her gece çok erken yatacağım” yerine uyku saatini daha tutarlı hâle getirmek,
4. “Telefonu bırakacağım” yerine belirli zamanları ekransız geçirmek.

Küçük hedef iddiasız görünebilir ama uygulanmayan dev plandan daha fazla işe yarama şansı vardır. Çıtayı ulaşılabilir bir noktaya koymak, yoğun günlerde de plana devam edebilmek için alan bırakır. Zamanla kolaylaşan bir davranışın süresi veya sıklığı kişinin günlük düzenine göre yeniden değerlendirilebilir. Böylece hedef, ilk haftanın heyecanına bağlı bir proje olmaktan çıkıp hayatın sıradan bir parçası hâline gelebilir.

Beslenme Düzenini Yeniden Kurmak

Yaz aylarında seyahatler, geç saatlere kayan akşam yemekleri ve değişken günlük programlar öğün düzenini farklılaştırabilir. Yaz sonrası günlük programın belirginleşmesi ise beslenme alışkanlıklarını yeniden gözden geçirmek için doğal bir fırsat sunabilir. Bu, “Yeni dönem geldi, hemen diyete başlanmalı” anlamına gelmez. Ama öğünlerin günün neresinde kaldığını görmek, alışveriş planını düzenlemek veya evde yemek hazırlamaya yeniden yer açmak için kullanılabilir. Aynı anda bütün beslenme düzenini değiştirmek yerine birkaç davranış seçilebilir:

• İş veya okul günleri için öğle yemeğini önceden düşünmek,
• Evde ulaşılabilir ara öğün seçenekleri bulundurmak,
• Alışverişe listeyle çıkmak,
• Ana öğünleri sürekli ertelememek,
• Porsiyonları fark ederek yemek,
• Günlük hareket için gerçekçi zaman belirlemek.

Kilo kontrolünü yalnızca tartıdaki rakama bağlamak yerine tekrar eden davranışlara bakmak, hedefi günlük yaşamın içine taşır.

Motivasyon Tek Başına Yeterli mi?

Yeni bir döneme girerken motivasyon yüksek olabilir. Fakat motivasyonun her gün aynı seviyede kalmasını beklemek gerçekçi değildir. Bir alışkanlığın yalnızca “bugün içimden geliyor” koşuluyla yapılması, motivasyon azaldığında davranışı da savunmasız bırakabilir. Bu nedenle planın zor günlerde de uygulanabilecek kadar gerçekçi olması önemlidir. Yeni alışkanlığın en ideal hâlini değil, en kolay uygulanabilir halini de belirlemek işe yarayabilir. Normal günde 30 dakika yürüyorsanız yoğun bir günde kısa bir tur yapmak; kapsamlı yemek hazırlığına zaman yoksa ertesi gün için yalnızca birkaç temel yiyeceği hazırlamak buna örnektir. Amaç her gün aynı performansı göstermek değil, alışkanlıkla bağlantının tamamen kopmasını önlemektir. Bazı günler program başrol oynar, bazı günler yalnızca kısa bir konuk oyunculuk yapar.

Aksayan Bir Gün Alışkanlığı Bozar mı?

Yeni alışkanlıklarda en kolay düşülen tuzaklardan biri tek bir aksaklığı başarısızlık olarak yorumlamaktır. Bir gün yürüyüş yapılmaması, planlanandan farklı yemek yenmesi veya hazırlığın atlanması önceki çabaları ortadan kaldırmaz. Asıl önemli olan, davranışın sonraki uygun fırsatta yeniden günlük programa dönebilmesidir. Alışkanlık oluşturmak düz bir çizgide ilerlemek zorunda değildir. İş yoğunluğu, seyahat, sosyal program veya beklenmedik bir gün planı bozabilir. Bu nedenle “Seriyi bozdum, artık anlamı kalmadı” yerine “Bir sonraki fırsatta devam ediyorum” yaklaşımı daha gerçekçi bir çerçeve sunar. Çünkü alışkanlıkların devamlılığı tek bir kusursuz haftadan değil, zaman içinde yapılan tekrarlardan oluşur. Burada belirleyici olan, kaçırılan günü telafi etmek için ertesi gün programı gereğinden fazla zorlaştırmak değildir. Planın kaldığı yerden normal biçimde sürdürülmesi, küçük bir aksaklığın daha uzun bir kopuşa dönüşmesini önleyebilir. Böyle bakıldığında alışkanlığın gücü hiç aksamamasında değil, aksadığında yeniden hayatın içine dönebilmesindedir.

Yeni Alışkanlık İçin Doğru Zaman

Yaz sonrası dönem, yeni alışkanlıklar için biyolojik bir başlangıç düğmesine basmaz. Avantajı daha basittir: Günlük hayat zaten yeniden şekillenirken bazı davranışları da bu yeni düzene yerleştirmek için doğal bir fırsat oluşabilir. Yeni alışkanlık için dev hedeflere de ihtiyaç yoktur. Belirli bir zaman, uygulanabilir küçük bir davranış ve aksayan günün ardından geri dönme planı çoğu zaman daha sağlam bir başlangıç sunar. Kısacası yeni dönem bütün hayatı değiştirmek zorunda değil; bazen günlük programa iyi yerleştirilmiş küçük bir alışkanlık yeterince yenidir. Başlangıç için ayın ilk gününü, pazartesiyi ya da kusursuz koşulların oluşmasını beklemek gerekmez. Önemli olan seçilen davranışın günlük hayatın temposuna uyabilecek kadar gerçekçi olmasıdır. Böylece yeni dönem, uzun bir yapılacaklar listesi hazırlamaktan çok gerçekten sürdürülebilecek birkaç alışkanlığa yer açma fırsatına dönüşebilir.

Uyarı: Bu sitedeki içerikler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve herhangi bir sağlık hizmetinin yerine geçmez.